ارتقای کیفیت قطعات داخلی بیش از هر زمان دیگری به نوسازی ماشینآلات و دسترسی تولیدکنندگان به فناوریهای روز وابسته شده است. با این حال طولانیشدن فرآیندهای اداری، تاخیر در تخصیص ارز و دشواریهای ترخیص تجهیزات، برنامهریزی قطعهسازان برای بهروزرسانی خطوط تولید را با چالش روبهرو کرده است. ادامه این شرایط میتواند روند افزایش بهرهوری، کاهش ضایعات و بهبود کیفیت محصولات را کندتر کند و فاصله فناوری صنعت قطعهسازی کشور با رقبای خارجی را افزایش دهد. تسهیل واردات تجهیزات و ایجاد فرآیندی شفاف و قابلپیشبینی، از الزامات حفظ توان رقابتی و حضور موثر تولیدکنندگان داخلی در زنجیرهتامین خودروهای جدید بهشمار میرود.
تداوم انتظار برای تخصیص ارز
بابک کریمخان، نایبرئیس اول هیاترئیسه انجمن تخصصی صنایعهمگن نیرومحرکه و قطعهسازان خودرو کشور با اشاره به تداوم مشکلات واحدهای قطعهسازی در تامین ارز به «دنیایخودرو» گفت: «از بهمنماه ۱۴۰۳ تاکنون تغییری در وضعیت تخصیص ارز ایجاد نشده است و همچنان در صف انتظار قرار داریم. بهعنوان یک قطعهساز طی این مدت هیچ ارزی دریافت نکردهایم. ادامه این بلاتکلیفی، برنامهریزی برای تامین مواداولیه، خرید تجهیزات و پاسخگویی به نیاز خطوط تولید را با دشواری جدی مواجه کرده است؛ زیرا تا زمانی که زمان و میزان تخصیص ارز مشخص نباشد، تولیدکننده نمیتواند برنامهای دقیق و قابل اتکا برای تداوم فعالیت خود تدوین کند.»
وی با اشاره بهمشکلات خود در ترخیص یک دستگاه برش CNC از گمرک افزود: «ترخیص این دستگاه بسیار دشوار بود و سرانجام پس از پیگیریهای متعدد و با تحمیل هزینههای اضافی انجام شد. هرچند برای یکسری موارد، امکان استفاده از قانون ترخیص 90 درصدی هست، اما برای چنین تجهیزاتی این شرایط هم فراهم نیست؛ زیرا یک دستگاه صنعتی، مجموعهای یکپارچه است و نمیتوان آن را بهصورت ناقص ترخیص، نصب و راهاندازی کرد.»
کریمخان درباره پیامدهای طولانی شدن فرآیند ترخیص این دستگاه تصریح کرد: «ادامه توقف دستگاه در گمرک میتوانست احتمال آسیبدیدگی آن را افزایش دهد و فعالیت تولیدی مجموعه را نیز با اختلال جدی مواجه کند. بههمین دلیل، پس از پیگیریهای مکرر و با وجود هزینههای بیشتری که در جریان ترخیص بهمجموعه تحمیل شد، سرانجام توانستیم دستگاه را از گمرک خارج کنیم. با توجه بهنقش این تجهیز در خط تولید، تسریع در ترخیص کامل آن برای جلوگیری از خسارت احتمالی و حفظ استمرار تولید ضروری و اجتنابناپذیر بود.»
بخشی از قیمت تمامشده، تحتتاثیر نوع ماشینآلات و سطح فناوری خطوط تولید قرار دارد. تجهیزات جدیدتر، تولید با کیفیت بالاتر و تیراژ بیشتر را امکانپذیر میکنند و همزمان میتوانند قیمت تمامشده هر قطعه را کاهش دهند
ترخیص پرهزینه تجهیزات
رئیس انجمن تخصصی صنایعهمگن نیرومحرکه و قطعهسازان خودرو استان کرمانشاه با اشاره به پیامدهای توقف تجهیزات حساس در گمرک اظهار داشت: «باقی ماندن طولانیمدت دستگاههای صنعتی حساس در گمرک، احتمال آسیبدیدگی و کاهش کارایی آنها را افزایش میدهد. ماشینآلات نقش مستقیمی در فرآیند تولید دارند و تاخیر در ترخیص آنها میتواند برنامه تولید واحدهای قطعهسازی را مختل کند. بنابراین، مساله تنها توقف یک دستگاه نیست، بلکه حفظ ظرفیت تولید و جلوگیری از تحمیل خسارت به واحدهای صنعتی مطرح است. قطعهسازان انتظار دارند فرآیند ترخیص تجهیزات تولیدی، شفاف، سریع و قابل پیشبینی باشد تا برای ادامه فعالیت خود با بلاتکلیفی و هزینههای اضافی مواجه نشوند.»
کریمخان با اشاره به موانع نوسازی خطوط تولید اضافه کرد: «برخی قطعهسازان برای واردات ماشینآلات مورد نیاز خود از مسیر رسمی و متعارف با دشواریهای جدی روبهرو هستند. تولیدکنندهای که قصد دارد دستگاه یا خطتولید جدیدی وارد کند، باید از فرآیندی طولانی عبور کند و همزمان با محدودیتهای ارزی، موانع گمرکی و پیچیدگیهای اداری مواجه شود. درمقابل، برخی مجموعهها حجم قابلتوجهی از تجهیزات را با عنوان ماشینآلات دستدوم وارد کشور میکنند؛ تجهیزاتی که از نظر کیفیت، عمر و شرایط فنی وضعیت یکسانی ندارند.»
این مقام صنفی درباره پیامدهای دشوار شدن مسیر رسمی ادامه داد: «وقتی واردات قانونی تجهیزات برای تولیدکننده زمانبر و غیرقابل پیشبینی باشد، زمینه شکلگیری مسیرهای غیرشفاف فراهم میشود. درچنین شرایطی، برخی مجموعهها با برخورداری از مجوزها یا امکانات ویژه، تجهیزات وارد میکنند؛ درحالی که قطعهساز واقعی برای نوسازی خط تولید با موانع متعدد مواجه است. این وضعیت هزینه تامین ماشینآلات را افزایش میدهد و امکان برنامهریزی برای ارتقای کیفیت و بهرهوری را محدود میکند.»
اگر صنعت قطعه کشور نتواند تجهیزات خود را نوسازی کند و به فناوریهای روز دسترسی داشته باشد، بهتدریج توان تولید قطعات جدید با کیفیت مورد انتظار را از دست خواهد داد
محدودیت نوسازی خطوط
رئیس کمیته بازار لوازمیدکی و مبارزه با قاچاق انجمن تخصصی صنایعهمگن نیرومحرکه و قطعهسازان خودرو کشور با اشاره به نحوه تامین برخی تجهیزات وارداتی تصریح کرد: «در شرایطی که مسیر رسمی واردات ماشینآلات برای تولیدکنندگان با محدودیتها و پیچیدگیهای مختلف روبهرو است، برخی واسطهها تجهیزات مورد نیاز واحدهای صنعتی را با سازوکارهایی متفاوت، از جمله محاسبه هزینه براساس وزن تامین میکنند. در برخی موارد نیز ممکن است مشخصات یا اسناد دستگاه برای انطباق با ضوابط واردات اصلاح شود. در چنین شرایطی، دسترسی همه فعالان تولیدی به مسیرهای رسمی، یکسان و قابل پیشبینی نیست.»
کریمخان با اشاره به ارتباط مستقیم کیفیت محصولات با نوسازی تجهیزات اظهار داشت: «زمانی که مسیر نوسازی خطوط تولید دشوار میشود، نمیتوان صرفا بر ضرورت ارتقای کیفیت محصولات تاکید کرد. افزایش کیفیت زمانی تحقق پیدا میکند که امکان بازسازی و بهروزرسانی ماشینآلات صنعتی برای تولیدکنندگان فراهم باشد. تا هنگامی که خطوط تولید و تجهیزات صنعتی متناسب با فناوریهای روز ارتقا پیدا نکنند، نمیتوان از تولیدکننده انتظار داشت بدون دسترسی به ماشینآلات و فناوریهای جدید، کیفیت محصولات خود را بهصورت مستمر افزایش دهد.»
این مقام صنفی درباره تاثیر ماشینآلات بر هزینه تولید تاکید کرد: «بخشی از قیمت تمامشده محصولات بهطور مستقیم تحتتاثیر نوع ماشینآلات و سطح فناوری خطوط تولید قرار دارد. تجهیزات جدیدتر، تولید با کیفیت بالاتر و تیراژ بیشتر را امکانپذیر میکنند و همزمان میتوانند قیمت تمامشده هر قطعه را کاهش دهند. ماشینآلات مدرن همچنین بهکاهش ضایعات و افزایش بهرهوری مواداولیه، نیروی انسانی و زمان تولید کمک میکنند. بنابراین، محدودیت دسترسی تولیدکنندگان به این تجهیزات میتواند ارتقای کیفیت را دشوار و هزینه تولید را بیشتر کند.»
فاصله فناوری و تهدید بازار تولیدکنندگان داخلی
کریمخان با اشاره به سطح فناوری خودروهای چینی و قطعات بهکاررفته در آنها گفت: «بررسی خودروهای چینی موجود در بازار نشان میدهد که قطعات این محصولات از سطح فناوری و کیفیت قابلتوجهی برخوردارند. دستیابی بهچنین کیفیتی بیانگر آن است که خطوط تولید کارخانههای چینی طی سالهای اخیر به ماشینآلات مدرن و فناوریهای پیشرفته مجهز شدهاند. این خطوط علاوهبر تولید قطعات با دقت و کیفیت بالا، امکان افزایش تیراژ، کاهش ضایعات و کنترل بهتر هزینهها را نیز فراهم میکنند. درمقابل، صنعت قطعه ایران بهدلیل محدودیت در واردات ماشینآلات و دسترسی نداشتن بهفناوریهای جدید، بهتدریج از رقبای خارجی عقب میماند و فاصله فناوری آنها بیشتر میشود.»
رئیس انجمن تخصصی صنایع همگن نیرومحرکه و قطعهسازان خودرو استان کرمانشاه با هشدار درباره کاهش توان ساخت داخل افزود: «اگر روند فعلی ادامه یابد، ممکن است به مرحلهای برسیم که تولید یک قطعه جدید به واحدهای داخلی پیشنهاد شود، اما قطعهسازان به دلیل قدیمی بودن تجهیزات و تفاوت سطح فناوری، امکان ساخت آن را نداشته باشند. درچنین وضعیتی، مشکل فقط کمبود سفارش، نقدینگی یا سرمایه در گردش نخواهد بود؛ بلکه فاصله فناوری به اندازهای افزایش پیدا میکند که تولید قطعه مطابق کیفیت، دقت و استانداردهای مورد انتظار خودروساز، از توان عملیاتی واحدهای داخلی خارج میشود.»
وی درباره پیامدهای این شرایط تصریح کرد: «وقتی امکان سرمایهگذاری، نوسازی خطوط تولید و ورود تجهیزات مورد نیاز برای قطعهسازان فراهم نباشد، سهم تولیدکنندگان داخلی بهتدریج کاهش مییابد و در مقابل، زمینه برای گسترش واردات فراهم میشود. ادامه این مسیر میتواند به از دست رفتن بخشی از بازار قطعهسازان منجر شود. حتی اگر در آینده شرکتهای خارجی، از جمله خودروسازان چینی، ساخت برخی قطعات را به تولیدکنندگان ایرانی پیشنهاد دهند، ممکن است صنعت داخلی بهدلیل عقبماندگی فناوری، توان فنی لازم برای پذیرش و اجرای این سفارشها را نداشته باشد.»
کریمخان با اشاره به سرعت تحولات فناوری اظهار داشت: «فناوریهای تولید در جهان بهطور مستمر در حال تغییر و پیشرفت هستند و خطوط تولید نیز متناسب با این تحولات بهروزرسانی میشوند. اگر صنعت قطعه کشور نتواند تجهیزات خود را نوسازی کند و بهفناوریهای روز دسترسی داشته باشد، بهتدریج توان تولید قطعات جدید با کیفیت مورد انتظار را از دست خواهد داد. عقبماندگی فناوری فقط فعالیت امروز واحدهای تولیدی را تحتتاثیر قرار نمیدهد، بلکه فرصت دریافت سفارشهای جدید، حضور در زنجیرهتامین خودروسازان و حفظ بازارهای آینده را نیز از قطعهسازان داخلی خواهد گرفت.»
